|
CÁC PHƯƠNG PHÁP CHỌN TẠO GIỐNG DỪA VÀ NHỮNG GIỚI HẠN Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Bến Tre Huỳnh Quang Đức, trên thế giới hiện nay tồn tại hai hướng nghiên cứu giống dừa phổ biến. Thứ nhất là phương pháp lai tạo nhằm tạo ra các cá thể con ưu tú thế hệ F1. Thứ hai là phương pháp bình tuyển, chọn lọc từ những cây dừa mẹ có đặc tính vượt trội về năng suất, chất lượng, khả năng chống chịu. Tuy nhiên, cả hai phương pháp này đều bộc lộ những hạn chế nhất định. Đối với lai tạo truyền thống, việc kiểm soát quá trình thụ phấn để tạo ra cá thể ưu tú đòi hỏi thời gian rất dài, chi phí cao và tỷ lệ thành công không lớn. Ngay cả ở các quốc gia trồng dừa hàng đầu như Ấn Độ hay Philippines, phương pháp này vẫn đang trong quá trình hoàn thiện và chưa mang lại lời giải tối ưu. Trong khi đó, phương pháp bình tuyển từ cây dừa mẹ, đặc biệt là đối với nhóm dừa thân cao phục vụ sản xuất công nghiệp, cũng gặp khó khăn do đặc tính thụ phấn chéo. Khi lấy vật liệu từ cây mẹ để nhân giống, cây con thường chỉ kế thừa rõ nét nhất đặc điểm sai trái, năng suất cao, trong khi nhiều ưu điểm khác như chất lượng trái, khả năng chống chịu hoặc thích ứng môi trường lại không được bảo toàn đầy đủ. Chính vì vậy, mong muốn lớn nhất của ngành nông nghiệp và người trồng dừa Bến Tre là tìm ra giải pháp có thể nhân giống những cá thể dừa con gần như đồng nhất với cây mẹ về mọi mặt. Hình ảnh dưới đây minh họa việc ứng dụng khoa học – công nghệ vào sản xuất nông nghiệp, góp phần nâng cao hiệu quả canh tác và giá trị sản phẩm: BỐI CẢNH NGUỒN GEN PHONG PHÚ VÀ YÊU CẦU THÍCH ỨNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Một lợi thế lớn của Bến Tre là sở hữu nguồn gen dừa rất phong phú, với hơn 30 giống dừa khác nhau đang được bảo tồn và khai thác. Ngay từ những năm 1990, khi tham gia các chương trình hợp tác cùng các chuyên gia của FAO, ông Huỳnh Quang Đức và nhiều cán bộ kỹ thuật của tỉnh đã được các chuyên gia quốc tế đánh giá cao về tính đa dạng di truyền của quần thể dừa địa phương. Các chuyên gia cũng khuyến nghị tỉnh cần tập trung tuyển chọn những cá thể ưu tú trong quần thể này để bảo tồn, nhân giống và phát triển lâu dài. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, yêu cầu đặt ra không chỉ là năng suất và chất lượng, mà còn là khả năng chống chịu với hạn mặn, xâm nhập mặn và điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Thực tế sản xuất những năm gần đây cho thấy, tại các huyện ven biển như Thạnh Phú, Bình Đại đã xuất hiện nhiều cá thể dừa có khả năng thích nghi tốt, sinh trưởng ổn định và cho năng suất cao ngay cả trong điều kiện bất lợi. Đây chính là nguồn vật liệu quý giá mà ngành nông nghiệp mong muốn nhân rộng bằng các phương pháp khoa học tiên tiến. NUÔI CẤY PHÔI VÀ NUÔI CẤY MÔ: SỰ KHÁC BIỆT CỐT LÕI Theo ông Huỳnh Quang Đức, hiện nay trong công nghệ sinh học cây dừa có hai phương pháp nhân giống chính là nuôi cấy phôi và nuôi cấy mô. Phương pháp nuôi cấy phôi sử dụng mầm dừa lấy từ trái dừa khô để đưa vào môi trường nuôi cấy. Dù đã mang lại những kết quả tích cực nhất định, phương pháp này vẫn có hạn chế do bản chất mầm dừa đã hình thành từ quá trình lai tạo tự nhiên ngay từ khi trái dừa phát triển trên cây mẹ. Vì vậy, nuôi cấy phôi không thể đảm bảo tuyệt đối việc giữ nguyên các đặc tính ưu việt của cây mẹ ban đầu. Ngược lại, nuôi cấy mô được xem là hướng nghiên cứu khó hơn rất nhiều nhưng có tiềm năng vượt trội. Phương pháp này cho phép lấy vật liệu trực tiếp từ đỉnh sinh trưởng của cây dừa mẹ để nuôi cấy, từ đó nhân ra các cá thể con mang đầy đủ và ổn định các đặc tính di truyền mong muốn. Đây là kỹ thuật đòi hỏi trình độ khoa học – công nghệ cao, cơ sở vật chất hiện đại và đội ngũ cán bộ được đào tạo bài bản. Đáng chú ý, cho đến nay, ngay cả trên thế giới, nuôi cấy mô dừa vẫn được xem là một thách thức lớn chưa có nhiều quốc gia giải quyết thành công trọn vẹn. Trong bối cảnh đó, việc Bến Tre từng bước tiếp cận và làm chủ công nghệ này được đánh giá là hướng đi chiến lược, phù hợp với xu thế phát triển nông nghiệp công nghệ cao, tương tự như cách nhiều mô hình nghiên cứu, ứng dụng khoa học đang được chia sẻ rộng rãi tại [url]https://vigen.vn/[/url], giúp kết nối tri thức khoa học với thực tiễn sản xuất.
TRIỂN VỌNG ỨNG DỤNG VÀ GIÁ TRỊ THỰC TIỄN Dù mới ở giai đoạn khởi đầu, thành công trong nuôi cấy mô dừa từ đỉnh sinh trưởng đã mở ra triển vọng rất lớn cho công tác chọn tạo và nhân giống cây dừa tại Bến Tre. Khi quy trình được hoàn thiện, công nghệ này có thể giúp tỉnh chủ động tạo ra nguồn giống dừa chất lượng cao, đồng đều về di truyền, phù hợp với từng vùng sinh thái và điều kiện biến đổi khí hậu. Thực tiễn sản xuất nông nghiệp cho thấy, việc kiểm soát tốt nguồn giống luôn là yếu tố then chốt để hạn chế rủi ro sâu bệnh, nâng cao sức chống chịu và hiệu quả kinh tế, tương tự như cách quản lý bệnh hại trên cây trồng cảnh và cây ăn trái được phân tích tại https://vigen.vn/cach-bon-phan-cho-mai-vang/. Với cây dừa, điều này càng có ý nghĩa khi chu kỳ sinh trưởng dài và chi phí đầu tư ban đầu lớn. Về lâu dài, nuôi cấy mô từ đỉnh sinh trưởng không chỉ phục vụ mục tiêu nâng cao năng suất và chất lượng, mà còn góp phần bảo tồn nguồn gen dừa quý của địa phương, xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao vị thế của ngành dừa Bến Tre trên bản đồ nông nghiệp công nghệ cao của cả nước.
| 
發表於 2026-1-2 19:56:07